memoranDUMDUM weblog

Kundera & Kitsch

zondag 29 juni 2014


Ik herlees van Milan Kundera De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (roman,1983, vert. Jana Beranovà)

Deel 6 

'Broederschap van alle mensen op aarde kan alleen gebaseerd zijn op kitsch.'
'Niemand weet dat beter dan politici. Zodra er een camera in de buurt is, rennen ze naar het dichtstbijzijnde kind om het hoog in de lucht te tillen en op beide wangen te kussen. Kitsch is het esthetisch ideaal van alle politici, alle politieke partijen en bewegingen. In een maatschappij waar diverse politieke richtingen naast elkaar bestaan en elkaars invloed derhalve opheffen of beperken, kunnen we aan de inquisitie van kitsch nog enigszins ontsnappen: het individu kan zijn originaliteit behouden en de kunstenaar kan iets verrassends scheppen. Waar echter één enkele politieke beweging alle macht bezit, bevinden we ons op slag in het rijk van de totalitaire kitsch.
Met 'totalitair' bedoel ik dat alles wat de kitsch verstoort uit het leven gebannen is: elke uiting van individualiteit (want elk verschil is een fluim in het gezicht van de glimlachende broederschap), elke twijfel (want wie over een futiliteit begint te twijfelen, eindigt met het twijfelen over het leven zelf), ironie (want in het rijk van de kitsch moet alles volslagen serieus worden genomen), maar ook de moeder die haar familie heeft verlaten of de man die de voorkeur geeft aan mannen boven vrouwen en die een bedreiging vormen voor die heilige leuze 'Gaat heen en vermenigvuldigt u'. Zo bezien kunnen we het zogenaamde goelag beschouwen als een hygiënische kuil, waarin de totalitaire kitsch zijn afval werpt.'

We zijn 30 jaar verder, maar wij zijn nu ook in de democratie definitief aanbeland in het tijdperk van de totalitaire kitsch (zoals Kundera elke ideologie betitelt die verlossing, heil of alleen maar brave goedheid belooft) met politieke partijen en milieubewegingen die vermomd als heilsverwachtingen welig tieren.
Ironie wordt tegenwoordig al niet meer begrepen, interpretatie hoeft niet, letterlijkheid viert hoogtij, wie een konijn in de natuur vangt en roostert wordt virtueel gevierendeeld en zelf geroosterd, wie tegen een windmolen schopt of een pedofiel wenst te begrijpen wordt gekielhaald, besmeurd en na uiteengereten te zijn in een hygiënische kuil gesmeten.

'De bron van kitsch is de categorische instemming met het bestaan.
Sinds de Franse revolutie noemt de helft van Europa zich links, terwijl de andere helft de benaming rechts kreeg. Het is vrijwel onmogelijk beide richtingen te definiëren met de principes waarop ze stoelen. Dat is niet vreemd: politieke bewegingen berusten niet op rationele standpunten, maar op fantasieën, denkbeelden, woorden en archetypen, die samen vorm geven aan deze of gene politieke kitsch.'


Website by JetNet - © Wanda Reisel 2012